Tại một số trường tiểu học trên địa bàn TP Cần Thơ, tỷ lệ học sinh mắc tật khúc xạ khá cao, trong khi nhiều em chưa từng được khám mắt hoặc chỉnh kính đúng cách. Thực trạng này tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến nhược thị, một trong những nguyên nhân gây suy giảm thị lực ở trẻ em. Theo các bác sĩ chuyên khoa, nhược thị do tật khúc xạ nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời thì khả năng phục hồi thị lực rất cao. Tuy nhiên, nếu để kéo dài, trẻ có thể gặp các biến chứng như lác, lé, suy giảm thị lực vĩnh viễn, ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt hằng ngày.
Sàng lọc từ trường học
Trong khuôn khổ dự án “Nâng cao chất lượng dịch vụ khúc xạ tại Việt Nam”, triển khai từ tháng 7-2023 đến tháng 6-2028 (5 năm) tại Cần Thơ, do Tổ chức The Fred Hollows Foundation (FHF) tài trợ. Đoàn bác sĩ, kỹ thuật viên khúc xạ, điều dưỡng của Bệnh viện Mắt - Răng Hàm Mặt TP Cần Thơ đã đến khám tầm soát bệnh lý mắt và tật khúc xạ cho học sinh Trường Tiểu học Ngô Quyền và Trường Tiểu học Trần Quốc Toản, phường Ninh Kiều.

Đo khúc xạ cho trẻ

Tại mỗi điểm trường, Đoàn triển khai 4 bàn khám khúc xạ và đo thị lực, 1 bàn khám bệnh lý mắt, 1 bàn kiểm tra kính học sinh đang đeo, 1 bàn đo khúc xạ (bằng máy đo khúc xạ kế tự động). Các thầy thuốc khám cuốn chiếu, nên học sinh không phải chờ đợi. Nhà trường cũng cử 10 giáo viên, nhân viên y tế trường học hỗ trợ.
Qua các buổi khám, điều mà các bác sĩ lo lắng là có rất nhiều học sinh bị tật khúc xạ, nhưng chưa từng được khám, chưa đeo kính.
BS.CKII Đường Thị Anh Thơ, Trưởng Khoa Mắt trẻ em, Bệnh viện Mắt - Răng Hàm Mặt TP Cần Thơ (đơn vị chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức khám xác định tật khúc xạ) cho biết: rất nhiều học sinh bị tật khúc xạ (cận, viễn, loạn thị), nhưng chưa từng được khám, chỉnh kính. Điều này khiến trẻ đối diện nguy cơ nhược thị. Nhược thị do tật khúc xạ nếu được phát hiện sớm, điều trị kịp thời, có khả năng phục hồi tối đa; ngược lại dẫn đến biến chứng lác, lé, giảm thị lực vĩnh viễn...
Em T.M.H, học sinh lớp 5A1 (Trường Tiểu học Trần Quốc Toản), có mắt phải cận thị 3,00D, mắt trái 1,50D, cho biết mắt em nhìn mờ, lúc xem tivi phải ngồi gần mới thấy. Khi đi học, nhìn bảng không rõ thì nhìn tập bạn bên cạnh. Vì chưa từng đi khám mắt nên em không biết mình bị cận thị và cũng không đeo kính.
Tại trường Tiểu học Ngô Quyền cũng ghi nhận trường hợp tương tự là em N.T.H, học sinh lớp 5. Em cho biết mắt em không nhìn rõ chữ trên bảng từ cuối năm lớp 4 và thường nhìn tập bạn bên cạnh. Gia đình từng đưa đi khám mắt nhưng không tái khám hay đo kính.
Bác sĩ Đường Thị Anh Thơ cho biết thêm: “Có nhiều em bị tật khúc xạ nhưng chưa đeo kính, trong đó có những em bị cận loạn nặng, thị lực chỉ đếm ngón tay. Tật khúc xạ là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây giảm thị lực ở trẻ em nhiều nước trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Trẻ bị tật khúc xạ nếu được phát hiện sớm, điều trị kịp thời sẽ có lại thị lực tối ưu và có thể hạn chế tăng độ cận thị. Nhưng nếu trẻ không được khám, không đeo kính thì nguy cơ nhược thị sâu dẫn đến bị lé, giảm thị lực vĩnh viễn, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống (giảm hoặc mất khả năng lao động, sinh hoạt bình thường, có thể tác động đến sự phát triển tâm lý).
Chương trình khám tầm soát bệnh mắt và tật khúc xạ dự kiến cấp 160 cặp kính cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn bị tật khúc xạ. Trường hợp học sinh bị bệnh về mắt được hẹn khám miễn phí chuyên sâu tại Bệnh viện Mắt - Răng Hàm Mặt. Theo kế hoạch đoàn khám tầm soát bệnh về mắt và tật khúc xạ cho trên 1.400 học sinh ở Trường Tiểu học Trần Quốc Toản vào 4 ngày (từ 28/4, 29/4, 10/5, 11/5) và trên 1.600 học sinh ở Trường Tiểu học Ngô Quyền từ ngày 4/5 đến 8/5. Với các học sinh bị tật khúc xạ đã được chỉnh kính, các thầy thuốc cũng kiểm tra độ tương thích của kính và tật khúc xạ hiện tại. Đây là hoạt động thuộc dự án “Nâng cao chất lượng dịch vụ khúc xạ tại TP Cần Thơ” do tổ chức FHF tài trợ.

BS.CKII Đường Thị Anh Thơ hướng dẫn các biện pháp phòng chống tật khúc xạ học đường cho học sinh, lồng ghép trong buổi sinh hoạt dưới cờ tại trường tiểu học Ngô Quyền

Lan tỏa ý thức bảo vệ đôi mắt cho học sinh
Bên cạnh hoạt động khám tầm soát bệnh lý mắt và tật khúc xạ cho học sinh, chương trình còn chú trọng công tác truyền thông, nâng cao nhận thức cho học sinh về chăm sóc và bảo vệ đôi mắt, giúp các em hiểu về tật khúc xạ và các giải pháp ngăn ngừa. Đặc biệt bác sĩ Đường Thị Anh Thơ hướng dẫn vệ sinh thị giác phòng tránh cận thị cho học sinh, lồng ghép trong buổi sinh hoạt dưới cờ tại trường học.
Tại buổi truyền thông, bác sĩ Đường Thị Anh Thơ hướng dẫn học sinh các phương pháp vệ sinh thị giác như: Ngăn ngừa cận thị bằng cách tăng cường các hoạt động ngoài trời, hạn chế thời gian nhìn gần liên tục.
Bên cạnh đó, cần nghỉ ngơi thị giác. Sau mỗi 20-30 phút nhìn gần đặc biệt khi sử dụng các thiết bị điện tử mắt cần nghỉ ngơi 2-3 phút bằng cách nhìn ra xa 5-6m hoặc nhắm mắt để giảm căng thẳng.
Trẻ cần học tập và chơi ở khoảng cách thích hợp. Khoảng cách từ mắt đến tài liệu sách vở khoảng 30-40cm. Đặc biệt, các em cần ngồi học thẳng lưng, không nằm đọc sách. Khi xem ti vi nên ngồi xem ở khoảng cách bằng 7 lần chiều rộng ti vi (khoảng 2,5 - 3m). Cần đảm bảo đủ ánh sáng khi đọc sách tốt nhất chiếu sáng từ sau và trên xuống. Chọn giấy học, sách vở không quá bóng, chữ in rõ ràng không gây mỏi mệt mắt.

Đoàn triển khai 4 bàn khám khúc xạ tại trường Tiểu học Trần Quốc Toản

BS.CKII Đường Thị Anh Thơ khuyến cáo, trẻ cần khám mắt định kỳ 6-12 tháng 1 lần. Các mốc thời gian quan trọng: sơ sinh, 6 tháng tuổi, 1 tuổi, 3 tuổi và 5 tuổi. Khi nghi ngờ trẻ bị tật khúc xạ, cha mẹ nên đưa trẻ đến khám tại cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và chỉnh kính chính xác; bởi nếu đeo kính không chính xác trong thời gian dài có thể góp phần gây lé hoặc nhược thị ở trẻ nhạy cảm.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi trẻ em dành nhiều thời gian cho học tập, sử dụng thiết bị điện tử và ít vận động ngoài trời, tỷ lệ mắc cận thị ngày càng gia tăng. Đây không chỉ là vấn đề y tế học đường mà đã trở thành mối quan tâm lớn về sức khỏe cộng đồng, đòi hỏi sự chung tay của gia đình, nhà trường và ngành y tế để bảo vệ thị lực cho thế hệ tương lai. Việc kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị điện tử, bổ sung chế độ dinh dưỡng đầy đủ, khuyến khích vận động ngoài trời, vệ sinh thị giác hợp lý chính là giải pháp cần thiết để giảm tốc độ gia tăng cận thị học đường, bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh.

Đỗ Quyên