Theo Tổ chức Y tế Thế giới, sử dụng thuốc lá là một trong những mối đe dọa sức khỏe cộng đồng lớn nhất mà thế giới đã và đang phải đối mặt. Việc sử dụng thuốc lá đang gây ra gánh nặng nghiêm trọng và ngày càng gia tăng về bệnh tật và tử vong sớm, cũng như thiệt hại về kinh tế cho các quốc gia.
Trong khói thuốc có khoảng 7.000 chất hóa học, trong đó có 69 chất gây ung thư và là nguyên nhân gây ra 25 nhóm bệnh khác nhau, bao gồm 11 loại ung thư, các bệnh tim mạch, các bệnh về hô hấp, đặc biệt lá ảnh hưởng đến chức năng phổi.
Hút thuốc lá ảnh hưởng đến phổi và chức năng phổi như: Tổn thương phối, làm chậm phát triển chức năng phổi ở trẻ nhỏ, làm giảm chức năng phổi. Hút thuốc lá còn gây ra nhiều triệu chứng hô hấp tính như: Ho mạn tính, khò khè, có đờm, khó thở.
Những người hút thuốc thường bài tiết nhiều đờm hơn những người không hút thuốc mà khả năng đưa đờm ra khỏi đường hô hấp lại kém hơn. Điều này là do hệ thống lông chuyển ở người hút thuốc bị liệt, thậm chí bị phá hủy. Khói thuốc cũng làm thay đổi cấu trúc các tuyến tiết nhầy và do vậy thành phần của chất nhầy cũng bị thay đổi. Đôi khi các tuyến tiết nhây bị tắc lại làm giảm khả năng bài tiết đờm. Hậu quả cuối cùng là chất nhầy ở những người hút thuốc bị nhiễm bởi các chất độc hại, và bị giữ lại nhiều trong tổ chức phổi, cản trở sự lưu thông trao đổi khí.
Những sự thay đổi cấu trúc phổi ở những người hút thuốc làm giảm khả năng lấy oxygen của phổi. Khói thuốc gây phá hủy phế nang làm giảm tính đàn hồi của phổi và làm giảm khả năng trao đổi oxygen. Phổi của những người hút thuốc bị giảm diện tích bề mặt và giảm mạng mao mạch, điều này có nghĩa là dòng máu lưu thông qua phổi bị giảm, dẫn đến làm giảm cung cấp chất dinh dưỡng và oxygen cần thiết cho cả nhu mô phổi và các tổ chức khác trong cơ thể để duy trì sự khỏe mạnh và chức năng bình thường của chúng.
Hút thuốc cũng gây ra hiện tượng giảm thông khí đường thở. Do ảnh hưởng của các chất độc hại trong khói thuốc, đường thở bị co thắt. Khi điều này xảy ra thì luồng khí hít vào và thở ra đều bị cản trở ở người hút thuốc, và do đó hình thành các tiếng ran rít, ran ngáy và có thể bị khó thở.
Không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người hút, khói thuốc lá còn gây tác hại đối với những người thường xuyên hít phải khói thuốc thụ động. Các chất độc trong khói thuốc có thể xâm nhập vào đường hô hấp, gây kích ứng niêm mạc, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp và ảnh hưởng đến chức năng phổi. Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và những người đang mắc bệnh hô hấp là những đối tượng đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi khói thuốc thụ động.
Hút thuốc lá lâu dài còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh phổi mạn tính, đặc biệt là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Đây là bệnh lý gây hạn chế luồng khí thở ra, khiến người bệnh thường xuyên ho, khạc đờm, khó thở và giảm khả năng vận động. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể gặp khó khăn ngay cả trong những hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Không hút thuốc, chủ động bảo vệ lá phổi ngay từ hôm nay

Bên cạnh đó, hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu của ung thư phổi. Các chất gây ung thư trong khói thuốc có thể làm tổn thương vật chất di truyền của tế bào, từ đó thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển của tế bào ung thư. Nguy cơ mắc ung thư phổi tăng lên theo thời gian và mức độ hút thuốc; đồng thời, nguy cơ này cũng liên quan đến việc tiếp xúc lâu dài với khói thuốc thụ động.
Đáng lưu ý, tổn thương phổi do thuốc lá có thể diễn ra âm thầm trong thời gian dài. Khi các triệu chứng như ho kéo dài, khạc đờm, khó thở hoặc giảm khả năng gắng sức xuất hiện rõ rệt, chức năng phổi có thể đã bị suy giảm đáng kể. Vì vậy, không nên chờ đến khi có triệu chứng mới quan tâm đến sức khỏe phổi.
Cai thuốc lá là biện pháp quan trọng nhất để bảo vệ phổi và giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến thuốc lá. Việc bỏ thuốc càng sớm càng có lợi cho sức khỏe. Sau khi cai thuốc, cơ thể từng bước phục hồi, các triệu chứng hô hấp có thể được cải thiện và nguy cơ mắc nhiều bệnh lý liên quan đến thuốc lá cũng giảm dần theo thời gian.
Mỗi người hãy chủ động nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá khác; đồng thời xây dựng môi trường sống, học tập và làm việc không khói thuốc. Bảo vệ lá phổi không chỉ là bảo vệ sức khỏe của chính mình mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe của gia đình và cộng đồng.

Đỗ Quyên